„WIĘCEJ NIŻ MIÓD"

Więcej niż miódO filmie

„Więcej niż miód" jest szóstym filmem w karierze szwajcarskiego reżysera Marcusa Imhoofa. To ciekawy przykład przyrodniczego eseju filmowego pokazującego świat pszczół oraz sposób, w jaki one funkcjonują. Praca nad filmem trwała aż pięć lat, a zdjęcia kręcono przez 2 lata przy użyciu specjalistycznego sprzętu jak mikroskopowe kamery, mały helikopter z podwieszoną kamerą oraz kamery digital high speed Phantom HD. Dzięki temu powstał doskonały pod względem jakości zdjęć olśniewający poemat, przypominający dokumentalne science-fiction w stylu słynnego „Mikrokosmosu" Claude'a Nuridsany'ego i Marie Pérennou. Budżet filmu wyniósł 2 miliony euro.

Ekipa

Markus Imhoof – scenariusz i reżyseria – urodzony 19 sierpnia 1941 roku w szwajcarskim Winterthur. Jego ojciec był profesorem na wydziale Germanistyki i Historii w Technical University w Winterthur. Matka była nauczycielką angielskiego. Studiował na wydziale Literatury, Sztuki i Historii Uniwersytetu w Zurychu. Pracował jako asystent Leopolda Lindtberga w Schauspielhaus w Zurychu. W latach 1969-1977 był członkiem Swiss Film Commision. Wykładał w Szkole Filmowej w Mediolanie, Akademii Filmowej w Berlinie i Uniwersytecie Filmowym w Zurychu. Był również członkiem berlińskiej Akademii Sztuki i Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Intensywnie podróżuje, głównie do USA, Meksyku, Wenezueli, Chin i Indii. Na stałe mieszka w Berlinie.

Filmografia

2012 – Więcej niż miód (More Than Honey)

1997 – Flammen im Paradies

1991 – Le Film du cinéma Suisse

1990 – De Berg

1986 – Die Reise

1980 – Łódź jest pełna (Das Boot ist voll)

Marcus ImhoofWywiad z reżyserem

Skąd zainteresowanie pszczołami?

Od ponad stu lat są one obecne w życiu mojej rodziny. Mój dziadek był pszczelarzem. Miał fabrykę i duży ogród z drzewami owocowymi. Nawet kiedy był już stary, nadal mieszkał w domu i miał pszczoły. Tam było jak w raju. Poza tym moja córka i zięć są naukowcami i badają pszczoły w ramach naukowego projektu realizowanego przez University of Western Australia. Jestem więc na bieżąco. Mało kto wie, że jedna trzecia tego co jemy, powstała dzięki pracy pszczół. To jeden z najbardziej zapracowanych gatunków zwierząt. Poza tym pszczoły fascynują mnie nie tylko pracowitością, lecz również inteligencją i umiejętnością wzajemnej współpracy.

Wierzy Pan w teorię Einsteina – jeśli pszczoły wyginą, ludziom zostaną 4 lata życia?

Tak. Bez względu na to, co powiedział Einstein, jego teoria pokazuje, jak ważne dla natury są pszczoły. To zapylacze wszystkiego, co lubimy jeść co żyje. W Szwajcarii zanotowano ostatnio 70-procentowy ubytek pszczół. W USA 30-procentowy, podobnie w Niemczech. To zaczyna być coraz poważniejsza sprawa.

Co Pan sądzi o ręcznym zapylaniu?

To tylko wizja, którą przedstawiłem w filmie jako alternatywę na to, co się stanie, jeśli pszczoły wyginą. Odwiedziłem cztery gospodarstwa w Chinach, w których wykonuje się ręczne zapylanie, głównie przez kobiety. Ale to się do końca nie sprawdza. Pszczoły są w tym najlepsze.

"Więcej niż miód"Jak opisałby Pan technikę pracy przy tym filmie?

Zbliżenia, śledzenie pszczół, zdjęcia kamerą mikroskopową wewnątrz uli. Chciałem pokazać, jak one żyją. W Wiedniu mieliśmy studio z pszczołami i olbrzymie pole z piętnastoma ulami, gdzie żyły pszczoły różnej rasy. To tam przez dwa miesiące kręciliśmy zdjęcia kamerą mikroskopową, a pomagał nam zaklinacz pszczół, który opiekował się nimi i wybierał odpowiedni moment. Mieliśmy do dyspozycji bardzo nowoczesne endoskopowe mikrosoczewki, zazwyczaj używane przy medycznych operacjach, jak również mały helikopter ze specjalną kamerą do zdjęć kręconych podczas lotu. W ulach kręciliśmy zdjęcia w tempie 70 ujęć na sekundę, czyli trzy razy wolniej niż zazwyczaj, więc rzeczywiście można zobaczyć, co się tam dzieje. W innym wypadku nie byłoby to możliwe. Zdjęcia w dali kręciliśmy kamerą digital high speed Phantom HD, którą można nakręcić 300 klatek na sekundę, dzięki czemu mogliśmy pokazać ruch pszczół. Z kolei do zdjęć w zwolnionym tempie potrzebne było dużo światła. Oczywiście nie chcieliśmy nagrzewać pszczół, więc wymyśliliśmy lustra, które odbijały światło, ale nie produkowały dużo ciepła.

Trudno było znaleźć ekipę do współpracy przy tym filmie?

Członkowie ekipy musieli mieć określone umiejętności i cierpliwość, bo film kręciliśmy przez ponad dwa lata. Same zbliżenia w studio kręciliśmy przez 35 dni. Zdjęcia plenerowe kręcił Atilla Boa, który miał doświadczenie w pracy z pszczołami i zbudował sobie specjalne okulary w masce, którą sam nosił. Część dokumentalną sfilmował Jörg Jeshel, a pierwszym jego zadaniem było sfilmowanie pszczoły-zabójczyni, która go zaatakowała i użądliła w nos.

Ile czasu zajęło Panu napisanie scenariusza i nakręcenie tego filmu?

Pięć lat. W ciągu dwóch lat mieliśmy aż 100 dni zdjęciowych, co jest niezłym wynikiem jak na film dokumentalny. Każde ujęcie z pszczołami kręciliśmy tylko raz. Najlepszą porą na zdjęcia była wiosna, bo wówczas pszczoły mają najwięcej roboty i najwięcej się dzieje. Najlepszy czas to połowa lutego, gdy kwitną migdałowce. Jeśli przegapisz ten moment, musisz czekać kolejny rok. Podróżowaliśmy z miejsca na miejsce, aby złapać najlepsze ujęcia.

Więcej niż miód.Jak powstał scenariusz do tego filmu?

Pomocne okazało się moje doświadczenie w pracy przy filmach fabularnych. Zależało mi na szczegółowym zaprezentowaniu kilku bohaterów tak, aby widz mógł się z nimi utożsamić emocjonalnie. Każda scena musiała być pokazana z punktu widzenia nie tylko ludzi, lecz również pszczół. Chciałem, żeby to pszczoły były głównymi bohaterami tego filmu. Dlatego tak ważne były zbliżenia. Pszczoły miały być piękne. Zależało mi, aby widzowie nie bali się pszczół, a identyfikowali się z nimi.

Pszczoły są w tym filmie tak piękne i doskonale sfilmowane. Czasem wydaje się nawet, że filmował Pan atrapy.

Kiedy mój producent zobaczył, ile wynosi budżet, zaproponował, abyśmy zbudowali sztuczne pszczoły w 3D, które zrobiłyby wszystko to, co prawdziwe, kosztowałoby mniej i nie użądliłyby nikogo. Ale odrzuciłem ten pomysł. Nie mógłbym wtedy pokazać, jak naprawdę latają i się zachowują, dlatego wszystkie pszczoły w tym filmie są prawdziwe. Bardzo długo pracowaliśmy nad wymyśleniem sposobu komunikacji, nad opracowaniem pszczelego języka, za pomocą którego moglibyśmy porozumiewać się z pszczołami i kontrolować je. Wymagało to cierpliwości. Nie byłoby to możliwe bez zaklinaczy pszczół. Ekipa składała się z dwóch zespołów – jeden zajmował się kręceniem tego filmu, a drugi – pszczołami.

Długo trwało kręcenie poszczególnych scen?

Zależy to od rodzaju ujęcia. Scenę zapłodnienia matki pszczelej kręciliśmy aż 10 dni.

Ile trwał montaż?

Ponad rok.

"Więcej niż miód"Pszczoły czy ludzie – kto jest trudniejszy we współpracy?

Pszczelarze zaakceptowali mnie z powodu mojego dziadka i córki. Ale pszczołom nie da się tego powiedzieć. Nie da się im rozkazywać, trzeba być cierpliwym. Językiem pszczół jest zapach, więc uwodziliśmy pszczoły za jego pomocą. W tym przypadku zaklinacze pszczół mieli naprawdę, co robić.

Jako wnuk pszczelarza dorastał Pan z pszczołami. Czy dlatego zdecydował się Pan nakręcić film o ich masowej zagładzie?

Gdy przez lata pracowałem nad scenariuszem o oszustwie, dochodziły do mnie wiadomości na temat masowej śmierci pszczół. Odkąd moja córka i zięć są badaczami pszczół, jestem dobrze poinformowany w tej materii. Musiałem zrobić ten film, bo to poważny problem – pszczoły same do mnie przemówiły.

W jaki sposób dotarł Pan do pszczelarzy?

Przede wszystkim odwiedziłem moją córkę w Australii, która ma dobre kontakty z pszczelarzami na całym świecie. To było bardzo pomocne. Podróżowałem po całym świecie z małą kamerą Sony. Robiłem zdjęcia i rozmawiałem z pszczelarzami.

Jak pszczelarze podchodzą do problemu masowej zagłady pszczół? Czy traktują miód tylko jako produkt przemysłowy?

Amerykański pszczelarz, który pojawia się w moim filmie, kocha pszczoły, bo pszczelarstwo to u niego tradycja rodzinna. Ale z drugiej strony jest twardym biznesmenem i akceptuje wysyłanie swoich pszczół na plantacje, gdzie są one narażone na opryskiwanie pestycydami. Ciekawe jest to, że on doskonale zdaje sobie sprawę z konsekwencji, ale nie jest w stanie zatrzymać tego okrutnego cyklu. Plantacje stają się fabrykami. Paradoksalnie, pszczoły znajdują lepsze i zdrowsze jedzenie dla siebie w miastach, aniżeli na wsiach.

Uważa Pan, że po obejrzeniu tego filmu ludzie będą traktować pszczoły w inny sposób?

Moim celem było wzbudzenie emocji i ciekawości. Chciałem, aby ludzie zastanowili się, kto jest antagonistą: pszczoły czy ludzie.

Pana film zachęca ludzi do działania na rzecz ochrony pszczół.

Każdy może coś zrobić w tym kierunku. Każdy z nas ma wpływ na ekologię i środowisko. Konsumenci mają w tym systemie olbrzymią moc. Mogą po prostu przestać kupować produkty, które szkodzą środowisku i im samym. Pszczoły żywią się nektarem kwiatów. Co ciekawe, pszczoły w miastach mają się lepiej niż na wsiach, bo spaliny są mniej toksyczne niż pestycydy. Choć z drugiej strony mieszkańcy miast je kupują i wlewają do kwiatów na balkonach, ogródkach działkowych, a to staje się niebezpieczne dla pszczół. To samo dzieje się więc na wielką i mniejszą skalę.

"Więcej niż miód"Czy instytucje państwowe stają w obronie pszczół?

Każde państwo ma swoje instytucje zajmujące się pszczołami. Na szczęście jednak zwykli ludzie zaczęli też myśleć inaczej. W kwietniu 2013 roku odbyło się referendum w Europarlamencie na rzecz zakazu stosowania najniebezpieczniejszych dla pszczół pestycydów. Pierwsze nie przeszło, drugie – miesiąc później – zakończyło się sukcesem. Musimy pamiętać, że pszczoły zajmują na liście najbardziej zapracowanych zwierząt trzecie miejsce – za bydłem i świniami. Trudno jest zrozumieć dlaczego rolnictwo, dla którego pszczoły to podstawa, stanowi dla nich największe zagrożenie.

Głos prasy

„Więcej niż miód" to porywający dokumentalny obraz, którego głównym bohaterem są pszczoły. Olśniewające i perfekcyjnie nakręcone zdjęcia w połączeniu z inteligentnym scenariuszem i niezwykłą wrażliwością reżysera dają w efekcie fascynujący dokumentalny portret tak ważnych dla naszego ekosystemu istot. Obowiązkowa pozycja dla wszystkich miłośników zwierząt i kina artystycznego.

The Hollywood Reporter

Jak sam tytuł wskazuje „Więcej niż miód" to film, którego celem jest głębokie zrozumienie pszczół, wykraczające poza słodką i lepką substancję, którą one produkują. Pokazana przez Imhoofa społeczność pszczół okazuje się metaforyczna – przypomina utopijną wizję idealnego społeczeństwa, której ludzie nigdy nie będą w stanie zrealizować. Pszczoły nie wydają rozkazów, a po prostu potrafią działać w grupie – zauważył jeden z naukowców. Zresztą dla Imhoofa pszczoły to coś więcej niż tylko zwierzęta, a ich dążenie do przetrwania nasuwa niepokojące skojarzenia z kruchą kondycją człowieka.

Indiewire

„Więcej niż miód" to prawdziwy esej przyrodniczy, który stawia filozoficzne pytania o interakcję pszczół z ludźmi. Wydaje się być ona głęboko tajemnicza, a ludzki wpływ na życie zwierząt rozgrywa się tu na poziomie zgoła kosmicznym..."

Slantmagazine

Materiały promocyjne Against Gravity – dystrybutora filmu „Więcej niż miód"

 
 ---
 
© Miesięcznik PSZCZELARSTWO, Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe, 2004-2016