Marek Pogorzelec

Lepiężnik – cenny pożytek wczesnowiosenny

Lepiężniki są dość pospolitymi roślinami południowej części Polski, gdzie zwykle tworzą duże skupiska w wilgotnych miejscach. Kwiaty lepiężników są dostępne dla pszczół od pierwszych, wiosennych lotów. Wczesną wiosną dzień pracy pszczół jest krótki, ale za to niektóre gatunki roślin nie spieszą się z przekwitaniem Przy rozłożeniu kwitnienia w czasie, zwiększają szanse na skuteczne zapylenie, mimo nawrotów zimna. Taki właśnie jest lepiężnik. Może on kwitnąć nawet przez miesiąc. Jeśli tylko pogoda na to pozwala, przez cały ten czas chętnie oblatywany jest przez pszczoły.

Do rodzaju lepiężnik należy 19 gatunków, z których 4 rosną w Polsce, pozostałe gatunki również pochodzą z Eurazji, poza Petasites frigidus (L.) Fr., który występuje w całej strefie wokół Bieguna Północnego, czyli również w Ameryce Północnej.

Lepiężniki są mało znane. Wiosną z podziemnego kłącza wyrastają najpierw pędy kwiatowe. Liście wychodzą dopiero w kwietniu, kiedy przyroda rozwija się burzliwie i nie każdy jej obserwator skojarzy początkowo niewielkie liście z kończącymi kwitnąć kwiatostanami. Pszczelarz z nizin podróżujący latem po południowej części Polski może często oglądać przy drogach ogromnej wielkości sercowate liście lepiężników wyrastające z ziemi. Wydawałoby się, że zajmują one miejsce roślinom, które mogłyby kwitnąć i być źródłem nektaru dla pszczół. Jednak tak nie jest, bowiem lepiężnik dał już pszczołom wcześniej pyłek i nektar, a po przekwitnięciu zbiera siły do kolejnego wiosennego spektaklu. Interesujące jest to, że nie każdy pszczelarz, którego pszczoły stoją tuż obok, kojarzy przypominające parasol liście lepiężnika z kwiatami, które pszczoły oblatują w marcu i w kwietniu.

Najczęściej spotykanym gatunkiem rodzimym jest lepiężnik różowy (Petasites hybridus (L.) G. Gaertn., B. Mey. & Scherb.) o drobnych, brudnoróżo-wych, delikatnie pachnących kwiatach zebranych w koszyczki, a te – w grono na szczycie łodygi. Równie atrakcyjny dla pszczół jest lepiężnik biały (Petasites albus Gaerten.) różniący się od lepiężnika różowego głównie kolorem kwiatów. Lepiężnik biały jest rośliną dwupienną. Łodygi kwiatowe okazów męskich osiągają wysokość 40 cm, żeńskich – 80 cm. Kwiatostany męskie mają czasami po kilka kwiatów żeńskich. Niepełna dwupienność jest jednak w większym stopniu cechą pozostałych gatunków lepiężnika.

Na stanowiskach naturalnych w Karpatach, rzadziej w Sudetach, można spotkać lepiężnik wyłysiały (Petasites kablikianus Tausch.). Na stanowiskach piaszczystych nad brzegami wód w północnej części Polski występuje lepiężnik kutnerowaty (Petasites spurius (Retz.) Rchb.). Lepiężnika wyłysiałego i kutnero-watego nie miałem okazji obserwować w okresie kwitnienia. Prawdopodobnie kwiaty tych lepiężników są również atrakcyjne dla pszczół. W ogrodach niekiedy uprawia się lepiężnik japoński (Petasites japonicus (Siebold & Zucc.) Maxim.). Jeśli rośnie w miejscach wilgotnych, jego kwiaty są cennym źródłem wiosennego pożytku dla pszczół.

Na terenach nizinnych lepiężniki rzadziej spotyka się w naturze. Właściciele pasiek, w pobliży których są zbiorowiska lepiężnika, twierdzą, że pozwala on pszczołom znacznie szybciej rozwijać się niż w pasiekach sąsiadów.

Szkodnikami w uprawie lepiężnika w ogrodzie lub przy rowie z wodą są ślimaki. Młode liście są dla nich prawdziwym przysmakiem. Lepiężniki z kłączami okresowo zalewanymi wodą są w miarę bezpieczne. Warto postarać się, aby cenne, rodzime lepiężniki wróciły w miejsca zajmowane obecnie przez inwazyjnego niecierpka gruczołowatego (niecierpka Roylego), z którego korzyści dla pszczół są co najmniej wątpliwe.

 

 
 ---
 
© Miesięcznik PSZCZELARSTWO, Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe, 2004-2016