dr hab. inż. Monika Fliszkiewicz

Wspomnienie

prof. dr hab. Zdzisław WilkaniecZ ogromnym żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci pana profesora dr hab. ZDZISŁAWA WILKAŃCA w wigilię świąt Bożego Narodzenia 2016 roku.

Profesor urodził się 2 września 1941 roku w Sokołach na Litwie. Po ukończeniu studiów (1966) na wydziale rolnictwa Wyższej Szkoły Rolniczej (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy) w Poznaniu rozpoczął pracę w Zakładzie Pszczelnictwa przy Katedrze Entomologii na Wydziale Ogrodniczym. W 1970 roku w ramach reorganizacji Szkoły i przeniesienia Zakładu Pszczelnictwa na Wydział Zootechniczny do Instytutu Zoologii Stosowanej, podjął pracę w tym Instytucie. Życie zawodowe Profesora związane było z macierzystą uczelnią, w której zdobył kolejno stopień doktora i doktora habilitowanego. Tytuł naukowy profesora uzyskał w 1999 roku.

Profesor Zdzisław Wilkaniec w latach 1994-1997 oraz 2000-2009 pełnił funkcję kierownika Katedry Hodowli Owadów Użytkowych, a od 2009 roku do momentu przejścia na emeryturę w 2011 roku – kierownika Zakładu Hodowli Owadów Użytkowych Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. W tym czasie uformował, niemalże od podstaw, obecny zespół pracowników tej jednostki. Stworzył warunki do pełnej realizacji podejmowanych badań, wyposażając jednostkę w wysokiej jakości sprzęt i aparaturę badawczą. Profesor był współorganizatorem stacji doświadczalnej Katedry Hodowli Owadów Użytkowych znajdującej się najpierw w Stobnicy, następnie przeniesionej do Swadzimia. W stacji utrzymywana była zawsze 25-30-pniowa pasieka doświadczalna, pozwalająca na prowadzenie badań związanych z pszczołą miodną (Apis mellifera L.). Stworzono w niej także zaplecze umożliwiające wykonywanie prac niezbędnych do prowadzenia chowu pszczoły samotnicy – murarki ogrodowej (Osmia rufa L.). W stacji odbywały się również zajęcia terenowe ze studentami, praktyki studenckie oraz prowadzono doświadczenia konieczne do przygotowania prac magisterskich i doktorskich. Dzięki tym działaniom jednostka nieustannie się rozwijała, a Profesor wypromował czterech doktorów.

W 2002 roku profesor Wilkaniec został dziekanem Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt i pełnił tę funkcję przez dwie kolejne kadencje do 2008 roku. W tym czasie na Wydziale wytyczone zostały nowe strategie rozwoju i utworzono nowe kierunki studiów oraz specjalności. Wprowadzone wówczas zmiany/kierunki rozwoju były z powodzeniem kontynuowane przez kolejnych dziekanów.

Dla nas – Jego bezpośrednich współpracowników – Profesor był najważniejszą osobą w życiu zawodowym. Nauczył nas umiejętności współpracy i współodpowiedzialności. Zawsze wspierał nasze pomysły badawcze i pomagał w ich realizacji. Przez wiele lat Pan Profesor uczestniczył w naszych radościach i pomagał nam przejść przez trudne chwile, jakie każdego spotykają w życiu. Znał naszych współmałżonków i nasze dzieci. Zawsze i ze wszystkim mogliśmy się do Niego zwrócić, mając przekonanie, że zostaniemy wysłuchani i zrozumiani. Czuliśmy, że jesteśmy dla niego ważni, nie tylko jako podwładni, ale jako bliscy mu ludzie.

Profesor był osobą o wysokiej kulturze osobistej oraz wysokich zasadach moralnych i etycznych. Jego wszelkie działania cechowała zgodność z prawem i zasadami społecznego współżycia. Był osobą opanowaną i stanowczą, przy tym pełną ciepła i zrozumienia dla innych. Profesor Wilkaniec nie był osobą żądną chwały i zaszczytów. Nigdy też nie klasyfikował ludzi jedynie według ich osiągnięć i stopni naukowych. Choć był osobą skromną, to w razie konieczności nie cofał się przed podejmowaniem nowych funkcji i zadań, pokazywał przy tym, że należy robić to z pełną odpowiedzialnością i zaangażowaniem. Chętnie podejmował różnorodną działalność organizacyjną na rzecz zarówno Wydziału, jak i uczelni. W kadencji 1993-1996 był przewodniczącym Wydziałowej Komisji ds. Studiów, a także wielokrotnie członkiem innych Komisji Wydziałowych oraz Komisji Senackiej ds. Studiów. Piastował także mandat Senatora naszej uczelni.

Był Profesorem bardzo lubianym i poważanym przez studentów. Zawsze bardzo dbał o wysoką jakość prowadzonych przez siebie zajęć i z szacunkiem odnosił się do ich uczestników. Od początku pracy zawodowej brał czynny udział w pracach związanych z prawidłowym funkcjonowaniem i rozwojem rodzin pszczelich w pasiece dydaktycznej, która stanowi nieodzowny element dydaktyczny w nauczaniu przedmiotów związanych z pszczelnictwem. Prowadził wykłady z przedmiotów: zoologia, pszczelnictwo, hodowla owadów użytkowych, gospodarka pasieczna, entomologia, owady użytkowe, hodowla i restytucja zwierząt nieudomowionych, apiterapia, „Botanika pszczelarska" zarówno na macierzystym Wydziale, jak i na innych wydziałach uczelni. Prowadził też wykłady monograficzne na studiach doktoranckich. W przypadku wielu z tych przedmiotów był autorem programów i planów nauczania. Był współautorem i redaktorem skryptu-przewodnika do ćwiczeń „Owady użytkowe".

Szeroka wiedza z dziedziny pszczelnictwa i znakomita umiejętność jej przekazywania, sprawiły, że Profesor wypromował 115 magistrów, a jedna z kierowanych przez Niego prac zdobyła II miejsce w Ogólnopolskim Konkursie na najużyteczniejszą pracę dyplomową. Wielokrotnie pełnił funkcje opiekuna grup studenckich i roczników studiów, był opiekunem rocznych praktyk studenckich, praktyk robotniczych, semestralnych, koordynatorem wydziałowych praktyk oraz sekretarzem wydziałowej komisji rekrutacyjnej i opiekunem sekcji w kole naukowym.

Główne kierunki badawcze Profesora obejmowały początkowo ocenę szkodliwości pestycydów stosowanych w ochronie roślin w stosunku do pszczoły miodnej oraz pszczół dziko żyjących. Pszczoły dziko żyjące stały się bardzo szybko Jego głównym tematem badawczym. Przez wiele lat prowadził badania nad bionomią oraz wykorzystaniem zarówno tych pszczół, jak i pszczoły miodnej w zapylaniu roślin uprawnych. Wraz z prof. Ferdynandem Wójtowskim opracował metody chowu i reprodukcji wybranych gatunków trzmieli i pszczoły murarki ogrodowej (Osmia rufa L.).

Prace Profesora Wilkańca obejmowały także ocenę efektywności zapylania roślin sadowniczych i nasiennych przez pszczołę samotnicę (Osmia rufa L.) oraz pszczołę miodną. Dzięki tym osiągnięciom Zakład Hodowli Owadów Użytkowych zaopatruje od wielu lat kilka czołowych, krajowych firm nasienniczych w murarkę ogrodową, jako bardzo efektywnego zapylacza upraw pod osłonami. Wszystkie prace Profesora mają dużą wartość poznawczą oraz ważne znaczenie aplikacyjne.

Profesor współpracował z licznymi krajowymi i zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Był współautorem 8 książek i podręczników akademickich, 60 oryginalnych prac twórczych, autorem 4 wdrożeń wyników badań własnych do praktyki, 21 artykułów naukowych, licznych prac i streszczeń konferencyjnych oraz artykułów popularno-naukowych i popularnych. Był recenzentem 7 prac doktorskich, 5 recenzji dorobku przy ubieganiu się o stopień doktora habilitowanego, 4 recenzji dorobku przy ubieganiu się o tytuł profesora oraz 1 przy ubieganiu się o stanowisko profesora nadzwyczajnego. Był konsultantem naukowym dwóch filmów dydaktycznych dotyczących biologii i tworzenia rodzin trzmieli.

W latach 1999-2005 profesor Zdzisław Wilkaniec był prezesem Pszczelniczego Towarzystwa Naukowego (PTN). W tym czasie bardzo aktywnie działał na rzecz podniesienia rangi czasopisma „Journal of Apicultural Science", które w 2001 roku zaczęto wydawać w języku angielskim. Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe funkcjonowało w tym czasie bez jakichkolwiek zakłóceń, będąc co roku współorganizatorem Naukowych Konferencji Pszczelarskich w Puławach, na których Profesor wielokrotnie przedstawiał wyniki swoich prac, jak również przewodniczył wielu sesjom. W środowisku polskich pszczelarzy był postacią znaną i cenioną jako wysokiej klasy specjalista z zakresu biologii i chowu pszczół samotnie żyjących. Oprócz członkostwa w PTN, był członkiem International Commission for Bee Botany and Pollination, International Society of the Hymenopterologist oraz Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne i organizacyjne otrzymał m.in.: Medal Komisji Edukacji Narodowej (2008), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005), Złoty Krzyż Zasługi (1988), Srebrny Krzyż Zasługi (1981), Nagrodę Zespołową II stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz liczne nagrody JM Rektora AR/UP w Poznaniu.

Pisząc o Profesorze Wilkańcu, nie sposób całkowicie pominąć Jego życia osobistego. Był osobą głęboko wierzącą i praktykującą. Wspaniałym i kochającym mężem, ojcem i dziadkiem. Bez względu na zaangażowanie zawodowe, potrafił zawsze znaleźć czas dla rodziny. Wraz z żoną i prawdziwymi przyjaciółmi, oddawał się z pasją, wędrówkom po polskich górach. Ukochał zwłaszcza Tatry, które schodził „wzdłuż i wszerz". Poza pszczołami (zawsze utrzymywał 3-4 rodziny pszczele na swojej podpoznańskiej działce), Jego ulubionym zajęciem było łowiectwo.

Od ponad 40 lat był członkiem Koła Łowieckiego nr 27 PONOWA w Poznaniu. Również w tym gronie Profesor cieszył się uznaniem. Pełnił tam funkcję sekretarza Koła, członka Komisji Rewizyjnej, a przez ostatnie dwie kadencje, funkcję przewodniczącego Komisji Rewizyjnej. Dzięki szerokiej wiedzy teoretycznej z zakresu łowiectwa i niewątpliwym umiejętnościom praktycznym, uznawany był za wysokiej klasy autorytet w tej dziedzinie. Prowadził wiele szkoleń i miał pod swoją opieką całą rzeszę stażystów, którzy zdawali egzaminy z wyróżnieniem. Sytuacja w Kole, podobnie jak kondycja wydziału, na którym pracował, nigdy nie były mu obojętne, lecz zawsze były przedmiotem zainteresowania i autentycznej troski. Za działalność w Kole otrzymał Brązowy Medal Zasługi Łowieckiej. Pasje – zarówno ta związana z pszczołami, jak i z łowiectwem, były dla Profesora ważne do tego stopnia, że obie potrafił zaszczepić swojemu synowi.

W osobie Pana Profesora Zdzisława Wilkańca straciliśmy nie tylko cenionego naukowca, specjalistę z zakresu pszczelnictwa i pszczelarstwa, ale przede wszystkim człowieka skromnego, prawego i pełnego życzliwości. Na zawsze pozostanie w naszej pamięci.

 
 ---
 
© Miesięcznik PSZCZELARSTWO, Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe, 2004-2016
Agroturystyka