Dr hab. GRAŻYNA TOPOLSKA, lek. wet. URSZULA IMIŃSKA, dr n. wet. ANNA GAJDA Pracownia Chorób Owadów Użytkowych, KPiDW, WMW, SGGW

Monitoring COLOSS zimowych strat rodzin pszczelich w 2017 roku

W 2017 roku Pracownia Chorób Owadów Użytkowych w badaniu zimowych strat rodzin pszczelich w Polsce prowadzonych w ramach sieci naukowej COLOSS, oparła się przede wszystkim na ankiecie internetowej przy wykorzystaniu platformy LimeSurvey (dzięki uprzejmości koordynatora z Danii). Kwestionariusz ankiety był także wydrukowany w „Pszczelarstwie" oraz rozesłany związkom pszczelarskim i na wszystkie adresy e-mail pszczelarzy, które były w naszym posiadaniu.

Bardzo dziękujemy wszystkim pszczelarzom, który dostarczyli nam dane ze swoich pasiek oraz PZP i innym związkom oraz stowarzyszeniom pszczelarskim, a także redakcjom czasopism, które wzięły udział w udostępnianiu pszczelarzom kwestionariusza ankiety. Do trzech wylosowanych pszczelarzy wysłaliśmy „Encyklopedię pszczelarską" pod redakcją Jerzego Wilde (wyd. PWRiL, Warszawa, 2013) na pamiątkę udziału w badaniu.

Wyniki

W badaniu przeprowadzonym w 2017 roku otrzymaliśmy 491 kwestionariuszy ankiety (tab. 1) z poprawnymi danymi dotyczącymi strat rodzin pszczelich (311 przez LimeSurvey i 180 nadesłanych w wiadomościach e-mail i pocztą).

Tabela 1. Wyniki badania zimowych strat rodzin pszczelich w poszczególnych województwach (na czerwono pokazano wyniki najbardziej niepokojące)

Rys. 1. Zimowe straty ogólne rodzin pszczelich w Polsce w okresie 2006-2017 (* badanie przy użyciu losowo-dobranej próby) Straty ogółem u pszczelarzy zimujących 23 193 rodzin jesienią 2016 roku wyniosły 21,8%, z uwzględnieniem strat z powodu problemów z matką oraz klęsk żywiołowych (które wyniosły odpowiednio 6,1% i 0,9%). Były one znacznie wyższe niż w trakcie poprzedniej zimy (11%) i najwyższe od czasu, kiedy prowadzimy monitoring (rys. 1). W poszczególnych województwach straty ogólne wahały się od 9,9% do 38,4% i były najwyższe w województwie lubuskim, opolskim, śląskim oraz pomorskim, przy czym aż w siedmiu województwach przekraczały 20% (tab. 1). Najniższe straty notowano w województwie świętokrzyskim, kujawsko-pomorskim oraz zachodniopomorskim, przy czym tylko w pierwszym nie przekroczyły one 10%.

Rys. 2. Mapa ukazująca średnie zimowe straty rodzin pszczelich (w %)Analiza strat średnich (są one mniej podatne na wpływ strat poniesionych w niezwykle dużych pasiekach) wykazała, że największe upadki rodzin skoncentrowane były na dwóch obszarach (rys. 2) tj. w Polsce południowo-zachodniej, gdzie we wrześniu 2016 roku i w marcu 2017 roku temperatury były najwyższe (średnia odpowiednio powyżej 16°C i 6°C) oraz w środkowej części pasa północnej Polski, gdzie w listopadzie 2016 roku suma opadów była najwyższa (powyżej 80 mm) i temperatury w marcu 2017 roku najniższe (średnia poniżej 5°C). Sytuacja w południowo-zachodniej Polsce może sugerować, że warroza, rozwijająca się lepiej w takich warunkach temperaturowych, jakie tam wystąpiły, mogła odgrywać podstawową rolę przy ginięciu rodzin. Co prawda na tych obszarach dominują pasieki małe, w których starty wielkości 20% nie są rzadkością (utrata 2 rodzin w 10-pniowej pasiece to już 20%, a straty pomiędzy 0 a 10% nie mogą wystąpić), ale dane związane ze stratami ogólnymi także na tych terenach były wysokie. Natomiast na obszarach Polski północnej prawdopodobnie warunki klimatyczne były niesprzyjające dla zimowania rodzin (duża wilgotność, opóźniony start rozwoju wiosennego). Ogólnie, niezwykle niepokojącym jest także fakt, że aż w sześciu województwach straty powyżej 20% rodzin zgłosiło około 50 lub nawet więcej procent pszczelarzy, w skali całego kraju było to aż 43% (tab. 1).

Rys. 3. Straty ogólne w zależności od korzystania z upraw rzepaku i kukurydzy (z uwzględnieniem 95% przedziału ufności – 95%CI), n = liczba odpowiedzi Jak w poprzednich latach pszczelarze, których pszczoły korzystały z plantacji kukurydzy, stracili więcej rodzin, niż ci, którzy twierdzili, że ich pszczoły z tego pożytku nie korzystały, odpowiednio 26,5% i 20,9% (rys. 3). Podobną tendencję obserwowano także w przypadku pożytku rzepakowego.

Badanie strat w 2018 roku (poniesionych zimą 2017/2018)

W „Pszczelarstwie" 5/2018 zamieściliśmy kwestionariusz tegorocznej ankiety COLOSS.

Będzie on także dostępny na stronie internetowej Pracowni Chorób Owadów Użytkowych (http://wmw.sggw.pl/struktura- wydzialu/katedra-patologii-i-diagnostyki- weterynaryjnej/pracownia-chorob-owadow- uzytkowych/). Poprosimy też związki pszczelarskie o pomoc w rozprowadzaniu formularza. Wyślemy go też na adresy e-mailowe, które otrzymaliśmy wcześniej od pszczelarzy. Będziemy bardzo wdzięczni każdemu, także posiadaczowi kilku, a nawet tylko jednego pnia pszczelego, za wypełnienie ankiety i odesłanie na adres pocztowy:
PChOU, KPiDW, WMW, SGGW,
02-786 Warszawa, ul Ciszewskiego 8,
lub na adres e-mail:
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. .

Zakładamy, że tak jak w ubiegłym roku podstawowym sposobem przesłania nam danych będzie wypełnienie internetowej ankiety na stronie http://www.bee-survey.com/index.php/218278?newtest=Y&lang=pl. W tym roku do udziału w zbieraniu danych przez wykorzystanie platfomy LimeSurvey zgłosili już zainteresowanie koordynatorzy z 23 krajów. Oczywiście dysponentem danych z konkretnego kraju jest tylko koordynator z tego kraju. W Polsce nie pytamy o nazwisko i dokładny adres posiadacza rodzin pszczelich, ale jeżeli ktoś może to prosimy o wpisanie numeru identyfikacyjnego z poprzednich lat lub podanie wymyślonego dla potrzeb ankiety pseudonimu, który ewentualnie będzie użyty w następnych latach.

Prosimy wszystkich pszczelarzy, którzy mogą wypełnić ankietę, aby to uczynili możliwie najwygodniejszą dla nich drogą. Abyśmy mogli spokojnie wprowadzić wszystkie dane do bazy danych, powinniśmy otrzymać wypełnione kwestionariusze ankiety do 20 czerwca.

Wśród pszczelarzy, którzy w ankiecie zamieszczą swoje dane kontaktowe: adres e-mail, lub adres pocztowy, ewentualnie telefon kontaktowy, rozlosujemy 15 pierwszych egzemplarzy będącego w druku „Atlasu chorób pszczół najbardziej istotnych dla polskich pszczelarzy" (autorzy Topolska, Gajda, Grzęda, wyd. PWRiL) z podpisami autorów.

Z góry dziękujemy za udział w badaniu.

 
 ---
 
© Miesięcznik PSZCZELARSTWO, Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe, 2004-2016
Agroturystyka