Dr hab. Grażyna Topolska, lek. wet. Anna Gajda, lek. wet. Urszula Grzęda
Pracownia Chorób Owadów Użytkowych, Katedra Patologii i Diagnostyki Weterynaryjnej, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Wstępne wyniki ankiety COLOSS dotyczące strat rodzin pszczelich w Polsce zimą 2010/2011

Ankieta COLOSS dotycząca zimowych strat rodzin pszczelich przeprowadzona została już po raz trzeci wśród europejskich pszczelarzy. W poprzednich dwóch latach przedstawiałyśmy w „Pszczelarstwie" wyniki uzyskane w monitoringu przeprowadzonym w Polsce. W pierwszym, tegorocznym numerze czasopisma „Journal of Apicultural Research" opublikowano wspólny artykuł międzynarodowej grupy roboczej COLOSS dotyczący wyników uzyskanych w monitoringu przeprowadzonym wiosną 2009 i wiosną 2010 roku.

Rys. 1. Reprezentatywność pszczelarzy z poszczególnych województw w przeprowadzonym monitoringuW artykule, który Państwo teraz czytacie, przedstawiamy wyniki polskiej wersji ankiety dotyczące zimowli 2010-2011. Po raz pierwszy do zbierania danych włączył się Polski Związek Pszczelarski poprzez publikację formularza ankiety w „Pszczelarzu Polskim" oraz wysyłkę formularzy do wojewódzkich oddziałów Związku. Pozostałe drogi rozprowadzania formularza ankiety były takie jak w roku poprzednim: pulikacja w czasopiśmie „Pszczelarstwo", rozesłanie na dostępne adresy e-mailowe związków pszczelarskich, rozprowadzanie wśród pszczelarzy na kilku większych konferencjach i szkoleniach, zamieszczenie na stronie internetowej www.beemonitoring.org. Wypełnione formularze otrzymano od 731 pszczelarzy, czyli więcej niż w poprzednim roku, kiedy uzyskano ich 415. Dane w formularzach dotyczyły około 1,6% pszczelarzy i 2% rodzin pszczelich w Polsce. Udział pszczelarzy w poszczególnych województwach był bardzo zróżnicowany (rys. 1). Najliczniej na ankietę odpowiedzieli pszczelarze z woj. opolskiego (5,34% zarejestrowanych pszczelarzy), następnie z woj. śląskiego (4,12%) i małopolskiego (3,3)%).

* Straty po uwględnieniu zimowej aktywności pszczelarzy mającej na celu zmianę liczby rodzin w pasiece.<br>Rys. 2. Ogólne zimowe straty rodzin pszczelich w Polsce w latach 2006-2011Wstępna analiza danych wykazała, że ogólne straty rodzin podczas zimy 2010/2011, liczone w oparciu o stan liczbowy rodzin podanych przez pszczelarzy na dzień 1 października 2010 roku oraz liczbę rodzin utraconych, wyniosły 18,1%, przy czym średnia strata w pasiece wynosiła 22,7%. Były one najwyższe z notowanych w ostatnich 5 latach, odkąd informacje o stratach są przez nas zbierane (rys. 2). Wśród 11 województw, z których uzyskano odpowiedź od przynajmniej 0,5% pszczelarzy, straty wyższe, niż ogólne straty w Polsce były w dolnośląskim (31,6%), śląskim (24,0%), opolskim (18,9%) i łódzkim (18,4%). Zestawienie niektórych informacji dotyczących pasiek z wysokością poniesionych w nich strat umieszczono w tabeli w celu łatwiejszego prześledzenia. Podobnie jak w poprzednich sezonach ogólne straty w pasiekach nieprzekraczających 50 rodzin były wyższe, niż straty u pszczelarzy posiadających ponad 50 rodzin (odpowiednio 21,6% i 13,2%). Średnie straty w pasiece wynosiły tu odpowiednio 24,0% i 17,4%.

Tabela. Zestawienie niektórych informacji dotyczących pasiek z wysokością poniesionych w nich stratW 33% pasiek obserwowano zjawisko ginięcia rodzin bez obecności martwych pszczół w ulach lub na pasieczysku, określane przez członków COLOSS jako syndrom depopulacji (Colony Depopulation Syndrom – CDS). Łączne straty poniesione w takich pasiekach były większe niż w pasiekach, w których zjawiska tego nie obserwowano (odpowiednio 30,0% i 11,5%). Średnia strata w takiej pasiece wynosiła 38,4%, podczas gdy w pozostałych – 14,5%. CDS obserwowany był w 35% pasiek powyżej 50 rodzin i 23% mniejszych pasiek. (CDS jest zjawiskiem szerszym niż CCD, przy którym w ulach po pszczołach, które zginęły zostaje czerw.)

Przy analizie pożytków, z których korzystały pszczoły, stwierdzono, że straty w pasiekach, w których pszczoły korzystały z kukurydzy były wyższe, niż ogólne straty w kraju i wyniosły 25,5% stanu liczebnego tych pasiek, wobec 17,5% strat w pozostałych pasiekach, przy czym średnia strata w takiej pasiece wynosiła 33,6% wobec 21,7% średniej straty w pozostałych pasiekach.

Według pszczelarzy 18% poniesionych strat związane było z kłopotami dotyczącymi matek, przy czym nie stwierdzono wpływu pochodzenia nowych matek na wysokość strat.

Wśród pszczelarzy, którzy odpowiedzieli na pytanie dotyczące terminu zwalczania warrozy, więcej rodzin utracili ci, którzy stosowali leczenie tylko w okresie lipiec–wrzesień, niż pozostali pszczelarze (wysokość strat odpowiednio 23% i 15%).

Pszczelarze, którzy wymieniają rocznie przynajmniej 30% plastrów, ponieśli mniejsze straty, niż pszczelarze w pasiekach, w których wymiana plastrów była słabsza (straty ogólne odpowiednio: 17,7% i 20,0%, średnia strata w pasiece odpowiednio 22,0% i 26,3%).

Nie odnotowano niekorzystnego wpływu używania syropu z cukru buraczanego do podkarmiania na zimę.

W formularzu ankiety były pytania dotyczące czynności pszczelarskich prowadzonych w trakcie zimowli, a mających na celu zmiany w liczbie posiadanych rodzin poprzez robienie odkładów, łączenie, sprzedawanie lub kupowanie rodzin. Pytania te zostały wprowadzone ze względu na specyfikę pszczelarstwa w USA, gdzie takie czynności w cieplejszych rejonach są w tym okresie powszechne. Ponieważ w przypadku polskiego pszczelarstwa czynności takie w trakcie zimowli wykonywane są sporadycznie, to prawdopodobnie dla naszych pszczelarzy pytania te były często niezrozumiałe i trudno je interpretować. Na pytania te odpowiedziało 56% pszczelarzy, ale np. 23% z nich deklarowało tworzenie w tym okresie odkładów, co nie wydaje się prawdopodobne.

Na pytania umożliwiające określenie strat rodzin w ciągu aktywnego sezonu pszczelarskiego odpowiedziało 84% pszczelarzy, przy czym 21% deklarowało pojawienie się takich strat. Jednak pytania dotyczące zmiany liczby rodzin w odległym terminie od przeprowadzania ankiety były prawdopodobnie zbyt szczegółowe, 67% nie udzieliło na nie odpowiedzi. Wyniki obliczeń przeprowadzonych na otrzymanych danych sugerują, że pszczelarze często nie pamiętając konkretnych liczb, podawali liczby z „dużym przybliżeniem".

W artykule przedstawiłyśmy wstępne wyniki analiz. Będą prowadzone jeszcze dalsze obliczenia. Dane uzyskane w monitoringu muszą być jeszcze poddane analizie statystycznej, aby wykazać istotność zaobserwowanych różnic.

Pragniemy gorąco podziękować wszystkim, którzy wzięli udział w monitoringu, rozprowadzali formularze i dostarczali dane.

Zamieszczony w tym numerze „Pszczelarstwa" nowy kwestionariusz ankiety COLOSS, dotyczący zimy 2011/2012, będzie zawierał pewne zmiany wprowadzone na podstawie wniosków dotyczących przydatności zastosowanych w ostatnim formularzu pytań i ich przejrzystości dla pszczelarzy.

W kwietniu 2011 roku w ANSES – Sophia Antipolis we Francji uruchomiono europejskie referencyjne laboratorium (EURL) do spraw zdrowia pszczół. Laboratorium to opracowało pilotowy, półtoraroczny, finansowany w znacznym stopniu przez UE program badawczy. W ramach tego programu w krajach, które wezmą w nim udział ma być przeprowadzone (przy udziale służb weterynaryjnych) zbieranie danych dotyczących wyznaczonej reprezentatywnej grupy pasiek oraz pobieranie próbek i ich analiza w celu określenia stanu zdrowotnego rodzin pszczelich i oszacowania ponoszonych w pasiekach strat. Ze względu na duże koszty związane z realizacją projektu liczba pasiek do niego włączonych musi być bardzo ograniczona. Dlatego prosimy pszczelarzy, aby wzięli udział w ankiecie COLOSS, niezależnie od tego, czy będą włączeni do programu, czy nie. Zresztą w założeniach programu jest także rozprowadzanie formularzy ankiety COLOSS wśród pszczelarzy nim objętych.

 
 ---
 
© Miesięcznik PSZCZELARSTWO, Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe, 2004-2016
Agroturystyka